Όταν όλα γίνονται μάθημα, πότε προλαβαίνει το παιδί να παίξει;
Της Αριάδνης Οικονομίδη
Αγγλικά, κολύμβηση, μουσική. Και κάπου ανάμεσα, ένα χαρτόκουτο που περιμένει να γίνει διαστημόπλοιο. Μήπως, μαζί με τις ευκαιρίες που προσφέρουμε στα παιδιά μας, χρειάζεται να αφήσουμε περισσότερο χώρο και για τις δικές τους ιδέες;
«Τη Δευτέρα έχει αγγλικά. Την Τρίτη κολύμβηση. Την Τετάρτη μουσική. Την Πέμπτη θεατρικό παιχνίδι και γαλλικά…»
Κάπου ανάμεσα στις ώρες, στις μετακινήσεις και στις τσάντες που αλλάζουν χέρια, προσπαθούμε να χωρέσουμε όλα όσα θέλουμε να προσφέρουμε στα παιδιά μας. Να γνωρίσουν πράγματα, να ανακαλύψουν τι τους αρέσει, να δοκιμάσουν τις δυνατότητές τους.
Κάθε δραστηριότητα έχει έναν λόγο που μπήκε στο πρόγραμμα. Όταν όμως κοιτάξουμε ολόκληρη την εβδομάδα, αξίζει να αναρωτηθούμε: πότε υπάρχει χρόνος που το παιδί μπορεί να αποφασίσει μόνο του τι θα κάνει;
Χρόνος για ένα παιχνίδι που μπορεί να ξεκινήσει από μια κουβέρτα, ένα μαξιλάρι ή μια ιδέα της στιγμής. Να αλλάξει στη μέση. Να συνεχιστεί λίγο ακόμη, επειδή μόλις έγινε ενδιαφέρον.
Οι ευκαιρίες χρειάζονται και ελεύθερο χώρο
Οι οργανωμένες δραστηριότητες μπορούν να προσφέρουν χαρά, γνωριμίες και εμπειρίες. Ένα παιδί μπορεί να περιμένει με ενθουσιασμό το μάθημα χορού ή την προπόνησή του.
Έχει σημασία, όμως, πώς βιώνει ολόκληρη την ημέρα του. Προλαβαίνει να ξεκουραστεί όταν γυρίζει σπίτι; Έχει χρόνο να ασχοληθεί με κάτι που του κίνησε την περιέργεια; Μπορεί να συνεχίσει το παιχνίδι του ή ακούει διαρκώς «μάζεψε, πρέπει να φύγουμε»;
Μια δραστηριότητα μπορεί να είναι υπέροχη και, παρ’ όλα αυτά, να δυσκολεύεται να χωρέσει σε μια ήδη γεμάτη ημέρα. Το πρόγραμμα χρειάζεται να αφήνει χώρο και για την κούραση, τη διάθεση και τις επιθυμίες του παιδιού.
Ας το ρωτήσουμε: «Τι σου αρέσει περισσότερο μέσα στην εβδομάδα σου; Τι σε κουράζει; Τι θα ήθελες να προλαβαίνεις;»
Ένα μαξιλάρι, τρεις ιστορίες.
Στο αυθόρμητο παιχνίδι, ένα μαξιλάρι μπορεί να γίνει βάρκα. Λίγο αργότερα, βουνό. Και ύστερα να χρειαστούν άλλα τρία μαξιλάρια, επειδή η ιστορία απέκτησε έναν δράκο.
Το παιδί μπορεί να αλλάξει τους κανόνες, να εγκαταλείψει μια ιδέα, να επιστρέψει σε αυτήν. Να παίξει μόνο του ή να συμφωνήσει με ένα άλλο παιδί ποιος θα είναι τι. Η εξέλιξη προκύπτει μέσα από το ίδιο το παιχνίδι.
Για εμάς, αυτό μπορεί να μοιάζει με ακαταστασία ή με κάτι που «δεν οδηγεί πουθενά». Θέλουμε να βοηθήσουμε, να προτείνουμε, να δείξουμε έναν καλύτερο τρόπο.
Μπορούμε, όμως, να περιμένουμε λίγο πριν παρέμβουμε. Να δούμε πού θα πάει η δική του ιδέα. Και, αν μας προσκαλέσει, να μπούμε στον κόσμο που έχει ήδη δημιουργήσει.
Χρειάζεται κάθε παιχνίδι να διδάσκει κάτι;
Συχνά επιλέγουμε παιχνίδια με βάση το τι μπορούν να προσφέρουν: λεξιλόγιο, συγκέντρωση, συντονισμό, μια καινούρια δεξιότητα.
Αυτή η σκέψη μπορεί να μας ακολουθεί και στις πιο απλές στιγμές. Την ώρα που το παιδί ζωγραφίζει, του ζητάμε να ονομάσει τα χρώματα. Όταν παίζει με τουβλάκια, του προτείνουμε να τα μετρήσει. Μέσα σε μια ιστορία, προσθέτουμε ερωτήσεις για να βεβαιωθούμε ότι κατάλαβε.
Υπάρχουν στιγμές για όλα αυτά. Υπάρχουν και στιγμές που μπορούμε απλώς να μοιραστούμε την απόλαυσή του.
«Πες μου για αυτό που έφτιαξες».
«Ποιος μένει σε αυτό το σπίτι;»
Ή να καθίσουμε δίπλα του, χωρίς κάποια ερώτηση. Το παιχνίδι έχει χώρο και χωρίς να ζητάμε από το παιδί να μας δείξει τι έμαθε.
Και όταν ακούσουμε «βαριέμαι»;
Η πρώτη μας παρόρμηση είναι συχνά να βρούμε αμέσως κάτι να κάνει. Να δώσουμε ένα παιχνίδι, να προτείνουμε μια κατασκευή, να γεμίσουμε το κενό.
Ας παρατηρήσουμε πρώτα τη στιγμή. Το παιδί είναι κουρασμένο; Θέλει παρέα; Δυσκολεύεται να ξεκινήσει; Χρειάζεται λίγη βοήθεια ή χρόνο;
Μπορούμε να πούμε: «Θέλεις να είμαι λίγο μαζί σου;» ή «Θέλεις να σκεφτούμε μαζί κάτι;». Να αφήσουμε διαθέσιμα μερικά απλά υλικά και να δώσουμε χώρο στην επιλογή του.
Ο ελεύθερος χρόνος μπορεί να περιλαμβάνει χαζολόγημα, επανάληψη του ίδιου παιχνιδιού ή λίγη ώρα χωρίς κάποια ιδιαίτερη ιδέα. Ας μην τον μετατρέψουμε σε ακόμη μία υποχρέωση να κάνει κάτι «δημιουργικό».
7 μικρές κινήσεις για περισσότερο παιχνίδι στην καθημερινότητα
-
Κοίταξε την εβδομάδα από τη θέση του παιδιού
Υπολόγισε και όσα βρίσκονται ανάμεσα στις δραστηριότητες: σχολείο, διαδρομές, αναμονή, φαγητό, διάβασμα. Πριν προσθέσεις κάτι καινούριο, δες τι χρόνο αφήνει η ημέρα για ξεκούραση και παιχνίδι.
-
Άφησε ένα κενό χωρίς να αποφασίσεις πώς θα γεμίσει
Βρες ένα διάστημα που ταιριάζει στην οικογένειά σας. Μπορεί να είναι λίγη ώρα μετά το σχολείο ή ένα απόγευμα με λιγότερες μετακινήσεις. Άφησε το παιδί να επιλέξει τι θα κάνει μέσα σε αυτό.
-
Κράτησε λίγα απλά υλικά προσβάσιμα
Χαρτιά, κηρομπογιές, τουβλάκια, ένα χαρτόκουτο, υφάσματα κατάλληλα για την ηλικία του. Διάλεξε ασφαλή υλικά και άφησέ τα σε ένα σημείο όπου μπορεί να τα βρει. Μερικές φορές, η αρχή ενός παιχνιδιού βρίσκεται ήδη μέσα στο σπίτι.
-
Περίμενε λίγο πριν δώσεις τη λύση
Όταν ένα παιχνίδι δυσκολεύει ή μια κατασκευή πέφτει, δώσε χρόνο στο παιδί να δοκιμάσει. Μπορείς να ρωτήσεις: «Θέλεις βοήθεια ή θέλεις να προσπαθήσεις λίγο ακόμη;». Παραμένεις διαθέσιμος, κρατώντας τα απαραίτητα όρια ασφάλειας.
-
Ακολούθησε τους κανόνες του για λίγο
Αν σε προσκαλέσει να παίξετε, ρώτησε: «Τι θέλεις να είμαι;». Μπορεί σήμερα να είσαι ένας δράκος που φοβάται τις πεταλούδες. Άφησε την ιστορία να εξελιχθεί μέσα από τις δικές του προτάσεις.
-
Βοήθησε το παιχνίδι να συνεχιστεί
Όπου είναι εφικτό, άφησε μια κατασκευή στη θέση της ή βγάλε μια φωτογραφία πριν τη μαζέψετε. Αν πρέπει να φύγετε, προειδοποίησε λίγο νωρίτερα και ρώτησε τι θέλει να κρατήσει για αργότερα.
-
Ρώτησε τι θέλει να κρατήσει στο πρόγραμμά του
Μίλησε μαζί του για τις δραστηριότητές του, σε μια ήρεμη στιγμή. Άκου τι απολαμβάνει και τι το δυσκολεύει. Αν χρειάζεται μια αλλαγή, μπορείτε να τη συζητήσετε και να επανεξετάσετε το πρόγραμμα, με βάση τις ανάγκες και τις δυνατότητες της οικογένειας.
Ο αυθορμητισμός μπορεί να βρίσκει θέση και μέσα σε ένα οργανωμένο μάθημα. Η παιδική yoga μπορεί να συνδυάζει την προετοιμασία και τα όρια ασφάλειας με το παιχνίδι, τις ιστορίες και τις προτάσεις των παιδιών.
Αν ταξιδεύουμε σε ένα φανταστικό δάσος, μπορούμε να τα ρωτήσουμε ποιο ζώο συναντάμε. Αν γινόμαστε δέντρα, να αφήσουμε το καθένα να φανταστεί πώς κινείται το δικό του δέντρο στον αέρα. Αν μια ιστορία αποκτήσει έναν απρόσμενο ήρωα, να δούμε πώς μπορούμε να του δώσουμε θέση μέσα στην πρακτική.
Ο εκπαιδευτής ακούει, προσαρμόζει και επιλέγει πώς θα εντάξει αυτές τις ιδέες με ασφάλεια. Δίνει στα παιδιά επιλογές κατάλληλες για την ηλικία και τις δυνατότητές τους. Αφήνει χρόνο για να δοκιμάσουν, να προτείνουν και να συμμετέχουν με τον δικό τους τρόπο.
Στο Yoga for Happy Kids, το παιχνίδι είναι μέρος της πρόσκλησης να γνωρίσουμε την κίνηση. Μια ευκαιρία να εξερευνήσουμε το σώμα, την αναπνοή και τη φαντασία, μέσα σε μια εμπειρία που αφήνει χώρο στο παιδί.
Το επόμενο βήμα μπορεί να είναι λίγος περισσότερος χώρος
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε όλο το πρόγραμμα της οικογένειας από τη μια μέρα στην άλλη.
Μπορούμε να ξεκινήσουμε με ένα απόγευμα που έχει λιγότερες μετακινήσεις. Μια επίσκεψη στο πάρκο χωρίς βιασύνη. Λίγη ώρα στο σπίτι, όπου το παιδί μπορεί να επιλέξει τι θα κάνει και να το συνεχίσει.
Στην προσπάθειά μας να προσφέρουμε στα παιδιά εμπειρίες, αξίζει να προσφέρουμε και χρόνο για τις δικές τους ιδέες.
Ίσως σήμερα το πιο ενδιαφέρον πράγμα στο πρόγραμμά τους να είναι αυτό που δεν έχουμε προγραμματίσει ακόμη.
Namaste,
Αριάδνη.
